HEADER

De ontdekking van elektriciteit

Elektrische geneeskunde, 1795
Uit Willem van Barnevelds Geneeskundige elektriciteit (Amsterdam 1785). Een vrouw wordt onderworpen aan het Positieve of negatieve electrike bad. Gezeten op een met pek of hars ge�soleerde stoel, met haar voeten op een isoleerbankje (met glazen pootjes), is zij verbonden met een van de conductoren van een elektriseermachine. Met behulp van vlierpitbolletjes (in de zwevende handen) kon de aanwezigheid van een electrike dampkring rond de vrouw aangetoond worden.

Elektrische fenomenen werden al beschreven door de Grieken. De naam 'elektriciteit' is ontleend aan het Griekse woord voor barnsteen, 'elektron'. De studie van elektriciteit kreeg een impuls toen empirisch onderzoek een vaste plaats kreeg in de wetenschappen. Sindsdien heeft men het fenomeen steeds beter leren opwekken, beheersen en beschrijven.

Een pionier in het elektrische onderzoek was de Britse arts William Gilbert. In zijn werk De Magnete (1601) beschreef hij de overeenkomsten tussen elektrische en magnetische verschijnselen - een verband dat in de 19de eeuw terug volop in de belangstelling zou gaan staan. De eerste machine om elektriciteit op te wekken danken we aan de Maagdenburgse burgemeester Otto van Guericke. In de achttiende eeuw kende het onderzoek een explosieve belangstelling. Nieuwe machines en proeven werden ontwikkeld, ook werden deze proeven erg populair in de salonfysica van de gegoede burgerij, de `physique amusante'. Intussen werd de natuur steeds grondiger op de pijnbank gelegd. Was 'atmosferische elektriciteit' wezenlijk anders dan de 'dierlijke' variant? En was één, of er waren misschien wel twee vloeistoffen verantwoordelijk voor de elektrische stromingen? Ook de mogelijke helende werking van het fenomeen leidde tot uitvoerige debatten en talloze 'uitvindingen'.

Persoonlijke bliksemafleider
Persoonlijke bliksemafleider

In de negentiende eeuw kwam het onderzoek in een nieuw kader te staan. Coulombs torsiebalans maakte de elektriciteit meetbaar voor onderzoekers, maar ook een nieuwe, 'dynamische' vorm van elektriciteit werd beschikbaar door de batterij van Volta. Het onderzoek verhuisde naar de opkomende academische laboratoria, en een gedegen wiskundige behandeling leidde in de late negentiende eeuw tot een rigoureuze koppeling tussen elektriciteit en magnetisme. Voor de moderniserende samenleving werd elektriciteit hét symbool bij uitstek voor de vooruitgang. Telegrafie, verlichting en radio werden de voorboden van de centrale plaats die elektriciteit tot de dag van vandaag inneemt in ons leven.

Mogelijke vraagstellingen:

Bronnen:

plaatje