HEADER
 

De microscopen van Antoni van Leeuwenhoek

Antoni van Leeuwenhoek
Antoni van Leeuwenhoek

De Delftse microscopist Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723) mag dan wel geen wetenschappelijke opleiding genoten hebben, toch was hij op het einde van zijn leven tot over de landsgrenzen beroemd door zijn baanbrekende ontdekkingen met zijn zelfgemaakte microscoopjes. Van Leeuwenhoek werd geboren uit een geslacht van bierbrouwers, magistraten en mandenmakers. Na de lagere school te hebben doorlopen ging hij in de leer bij een Amsterdamse lakenhandelaar. Teruggekeerd in Delft vestigde hij zich als garen- en bandverkoper - een functie die hij spoedig zou gaan combineren met ambtelijke taken als kamerbewaarder, generaal-wijkmeester, landmeter en wijnroeier.

Leeuwenhoekmicroscoop
Van Leeuwenhoekmicroscoop

Van Leeuwenhoek vervaardigde in totaal zo'n 500 microscoopjes. Deze microscoopjes lijken op geen enkele manier op de microscoop zoals wij die kennen. Ze bestaan uit twee kleine metalen plaatjes, waartussen een minuscuul lensje is geklemd. Hierop zit een stelsel van schroeven waarop een preparaat kan worden gemonteerd dat voor de lens kan worden geplaatst. De manier waarop deze microscopen waren gemaakt heeft hij steeds angstvallig geheimgehouden.

Met deze microscopen onderzocht hij alledaagse dingen als slootwater, tandplak en kikkerdarmen, maar zijn nuchtere manier van kijken bracht hem tot een grote reeks ontdekkingen. Vanaf 1673 maakte Van Leeuwenhoek deze bekend in de Philosophical Transactions van de Londense Royal Society. Deze correspondentie zou vijftig jaar duren: meer dan 250 wetenschappelijke brieven van zijn hand werden gepubliceerd. Van Leeuwenhoeks brieven moesten uit het Nederlands worden vertaald omdat hij het Engels niet machtig was. Voor de gravures van zijn waarnemingen deed Van Leeuwenhoek dan weer een beroep op professionele tekenaars - die overigens enkel mochten tekenen wat ze zelf ook zagen. Wetenschappelijke erkenning kwam toen Van Leeuwenhoek in 1680 tot lid van de Royal Society werd benoemd, hoewel hij nooit bij één bijeenkomst aanwezig is geweest.

Antoni van Leeuwenhoek kan met recht de grondlegger van de microbiologie worden genoemd. Hij was de eerste die rode bloedlichaampjes, bacteriën, spermatozoïden en capillaire verbindingen tussen de aders beschreef. Hij ontdekte dat levende wezens niet zomaar ontstaan uit levensloze stof, maar uit kleinere structuren die zich voortplanten. Van Leeuwenhoek werd gerespecteerd voor zijn nieuwsgierigheid en zorgvuldige beschrijvingen, en door zijn waarnemingen veranderde de microscopie van een 'liefhebberij' in proefondervindelijke wetenschap.

Mogelijke vraagstellingen:

Bronnen:

plaatje